Archiwum numerów
EKRANy 6 (34)/2016 Nowe kino Japonii

Kraj Kwitnącej Wiśni dla europejskich widzów długo pozostawał filmową terra incognita. Do czasu międzynarodowych sukcesów Akiry Kurosawy i Kenjiego Mizoguchiego w latach 50. Zachód był zamknięty na niezwykłe bogactwo tamtejszych form estetycznych, kulturowych czy tematycznych. Numer „EKRANów”, który trzymacie w rękach, wyrósł z poczucia, że dziś także, choć dalecy jesteśmy od niezawinionej ignorancji przedwojennych odbiorców, kino Japonii ma nam do zaoferowania znacznie więcej, niż przypuszczamy.

Na każdy festiwalowy tytuł Hirokazu Koreedy czy Naomi Kawase goszczący na naszych ekranach przypada garść nietuzinkowych propozycji, które do nas nie trafiają. Co więcej, kino japońskie to nie tylko artystyczne uniesienia – to również jeden z największych przemysłów filmowych na świecie, opanowany przez bujną i intrygującą popkulturę. W bieżącym wydaniu „EKRANów” szkicujemy jego panoramę, starając się uwzględnić olbrzymią różnorodność tamtejszego kina, obejmującą skrajnie niezależne poszukiwania awangardzistów (opisywane przez Agnieszkę Kiejziewicz), nowe trendy rozwoju anime (przybliża je Agnieszka Kamrowska) czy poszczególne interesujące wątki przenikające tę kinematografię (takie jak duchowa tradycja zen, problem mniejszości czy wypierane z japońskiego kina wstydliwe karty historii). Wspólnie dają one obraz złożonej i barwnej kinematografii – jednej z najciekawszych, jakie współcześnie istnieją.

Spis treści

NOWE KINO JAPONII 

Klęska urodzaju? Panorama japońskiego przemysłu filmowego – Jagoda Murczyńska

11 Tu i teraz. Zen we współczesnym kinie japońskim – Michał Pasternak

16 Dziwne, dziwniejsze, …japońskie – Jakub Przybyło

18 Kino eksperymentalne z Japonii  Agnieszka Kiejziewicz

22 Milcząc o Mandżurii. Grzechy i zaniedbania japońskiego kina historycznego – Jakub Przybyło

28 W relacji do Innego. Kino mniejszości w Japonii – Przemysław Sztafiej

32 Koniec ery Ghibli? Anime nowej generacji – Agnieszka Kamrowska

ODKRYCIA

38 Po burzy – Barbara Szczekała

40 Operacja Avalanche – Paulina Haratyk

41 De Palma – Piotr Mirski

42 Marazm – Adam Kruk

43 Każdy by chciał! – Gabriel Krawczyk

44 Plac zabaw – Miłosz Stelmach

NOWE KINO

46 Nie-ludzie w post-kinie? Filmowe cyborgi – Maciej Peplinski

51 Wiek klęski. Kino Wojciecha Smarzowskiego – Magdalena Podsiadło

55 „Dżasza”, czyli polski akcent – Andrzej Pitrus

58 Gwiazdy: Idris Elba. Przyczajony tygrys – Joanna Łuniewicz

63 Nie tylko Warszawa. Jak miasta i regiony produkują polskie filmy – Natalia Stysło

POMIĘDZY

68 Ujęcie / Przeciwujecie: Dobre filmy o złych zakończeniach

72 Felietony

HISTORIA / TEORIA

74 Kino japońskie i kolonializm – Krzysztof Loska

80 Odkryte w archiwach – 1956: Zimowy zmierzch – Piotr Zwierzchowski

82 Piękny, zły i twardziel. Kirk Douglas w 100. rocznicę urodzin – Kamil Kalbarczyk

88 Nieobecna obecność Rolanda Barthes’a – Łucja Demby

MAŁE EKRANY

92 To nie telewizja, to Netflix – Dawid Rydzek

96 Pasiarze kontra reszta świata. The Expanse – Amelia Wichowicz

97 W Krainie Bogów. Noragami Aragato – Jakub Przybyło

98 Seks, groza i rzewne opowieści. Japońskie visual novels – Bartłomiej Schweiger

102 Przykro mi, Dave. Event[0] – Magdalena Cielecka

103 Powrót Lo Wanga. Shadow Warrior 2 – Marcin M. Chojnacki

NAPISY KOŃCOWE

104 Mapowanie kina: Madryt. Filmowa kraina Don Kichota – Kamila Żyto

112 Recenzje książek

117 Loża boczna

120 Krzyżówka

EKRANy 5(33) /2016 Nie-film

Tematem numeru jest nie-film. Artykuły poświęcamy praktykom współczesnej audiowizualności, które rozsadzają ciasną i coraz bardziej anachroniczną kategorię filmu i kina. Cyfryzacja, miniaturyzacja i wszechobecność mediów, dematerializacja filmu i pojawienie się wideoeseistyki, a także rozwój instalacji galeryjnych i cinematic VR.

Spis treści

NIE-FILM

Nie-film, nie-kino – Rafał Syska

11 W XXI wieku kino będzie jedną z form naszego życia! – wywiad z Thomasem Elsaesserem

14 Palimpsesty. Wideoeseistyka Kevina B. Lee – Paweł Biliński

20 Re-konstrukcje kina  Małgorzata Bugaj

24 Hybryda naszych czasów? Dokument interaktywny.– Paweł Sołodki

28 Pachnące parateksty – Amelia Wichowicz

30 O tym, jak babcia Helena wymyśliła (nie)kino – Andrzej Pitrus

34 Cinematic VR. Nowe stare medim – Jacek Nagłowski

 

ODKRYCIA

40 Śmierć Ludwika XIV – Rafał Syska

42 Zaproszenie – Piotr Mirski

43 Field Niggas – Konrad Gruca

44 Operacja Avalanche – Paulina Haratyk

45 Czarownica – Grzegorz Fortuna

46 Gwiazda szeptów – Jagoda Murczyńska

47 Madame Bovary – Ludwika Mastalerz

48 Toni Erdmann – Urszula Wolak

49 Marlon Brando o sobie – Bolesław Racięski

50 Remember – Krzysztof Loska

 

NOWE KINO

52 Cassavetes na Kickstarterze. Genealogia mumblecore – Justyna Kociszewska

57 Gwiazdy: Kristen Stewart. Mistrzyni dyskomfortu – Ewa Szponar

61 Signe Baumane: Nabazgrzę ci traumę – Barbara Szczekała

64 Nollywood. Egzotyczne imperium kina – Miłosz Stelmach

 

POMIĘDZY

70 Ujęcie / Przeciwujecie: Dobre filmy złych reżyserów

74 Felietony

 

HISTORIA / TEORIA

76 Glamour Janusza Majewskiego – Sebastian Jagielski

82 Odkryte w archiwach – 1946: Let There Be Light – Łukasz A. Plesnar

84 Od taumatropu do Olive Green. Historia kina interaktywnego – Zuzanna Skorczyk

 

MAŁE EKRANY

88 Diagramy a rzeczywistość. Badanie widowni seriali telewizyjnych – Małgorzata Major

94 Uciec, ale dokąd? Korzenie – Kaja Łuczyńska

95 Dziwowisko. Stranger Things – Bolesław Racięski

96 Cyfrowe déjà vu – Wojciech Sitek

102 Migawki z rewolucji. 1979 Revolution: Black Friday – Piotr Sterczewski

103 Jelenie we mgle. Deer Man – Justyna Janik

 

NAPISY KOŃCOWE

104 Mapowanie kina: Budapeszt. Filmowa rapsodia – Miłosz Stelmach

112 Recenzje książek

117 Loża boczna

120 Krzyżówka

EKRANy 3-4 (31-32)/2016 Cyfrowe aktorstwo

Współczesne oblicza aktorstwa filmowego

Spis treści

TEMAT NUMERU: CYFROWE AKTORSTWO
4 Technologia odwraca nas od siebie | rozmowa z Jerzym Trelą
8 Czyny mówią głośniej niż słowa. Pisanie o aktorstwie | Kent Jones
14 Aktor poza srebrnym ekranem | Marta Cebera
18 Aktorzy grają aktorów
22 W pogoni za cieniem. Teorie filmowego aktorstwa | Kamil Kalbarczyk

ODKRYCIA
30 Rycerz pucharów | Rafał Syska
32 Manifesto | Andrzej Pitrus
33 Homo sapiens | Maciej Peplinski
34 Projektantka | Joanna Łuniewicz
35 Homme Less | Konrad Gruca
36 Jauja | Bolesław Racięski
37 Nieprawnie | Sebastian Smoliński
38 Korporacja | Jakub Przybyło

NOWE KINO
40 Droga Smoka. Chiński przemysł filmowy | Maja Korbecka
46 Gwiazdy: Channing Tatum. Miś XXL | Joanna Łuniewicz
50 Postmodernistyczna symfonia filmu | Michał Zdunik
54 Jestem dla siebie wyrozumiały | rozmowa z Willemem Dafoe
58 Brud na soczewce | Florian Krautkrämer

POMIĘDZY
64 Ujęcie / Przeciwujęcie: Seryjne samobójstwa
68 Felietony

HISTORIA / TEORIA
70 Amatorskie kluby filmowe. Zapomniany fenomen PRL ‑u | Paulina Haratyk
76 Maski Conrada Veidta | Wojciech Świdziński
82 Odkryte w archiwach | 1936:
Przyszłość, która (nie) nadeszła. Rok 2000 / Rzeczy, które nadejdą | Michał Lesiak
84 Aktorzy psychologiczni. Trzy interpretacje Systemu | Kamila Kołacz
90 „Variety”. Kronika Hollywood | Konrad Gruca
95 Powróćmy jak za dawnych lat. Polskie kino muzyczne | Krzysztof Siwoń
99 Kontakt wzrokowy. Kino haptyczne | Marta Stańczyk

MAŁE EKRANY
104 Krzyczące dziewczyny. Slasher w serialu | Amelia Wichowicz
108 Seks po staroszkocku. Outlander | Joanna Łuniewicz
109 Złap mnie. Blef | Barbara Szczekała
110 Statyści w cyfrowych plenerach | Marcin Petrowicz
115 Opowieść bez słów. Hyper Light Drifter | Magdalena Cielecka
116 Pochwała destrukcji. Doom | Mateusz Felczak

NAPISY KOŃCOWE
118 Mapowanie kina: Zurych. W zwierciadle złotego oka | Iwona Aleksandra Hałgas
126 Recenzje książek
129 Loża boczna
132 Krzyżówka

EKRANy 2(30)/2016 Imperium Lyncha

Imperium Lyncha

Spis treści

Kino postlynchowskie – instrukcja obsługi

 Lynch kontra telewizja

 Brzmienie filmów Davida Lyncha 

 Lynch a sprawa polska

 Alicia Vikander – balerina ze stali

 Nowe kino Korei Południowej

 Zwiędłe canneńskie Palmy

 Jacques Rivette 

Nazistowska animacja

 O badaniach produkcyjnych

 Polityczna (nie)poprawność telewizji

 Nowa historia gier wideo?

 Mapowanie kina – Wiedeń

EKRANy 1(29)/2016 Postironia

Postironia

Spis treści

Rankingi 2015

 Postironia i film

 Nowe oblicze zombie horroru

 Zabójczyni Hou Hsiao-hsiena

 Wuxia pian

 Wywiad z Charliem Kaufmanem

 Wróblewski i Wajda

 Objazdowe kino w PRL-u

 Zbigniew Rybczyński

 Niezrealizowana Bestia w potrzasku Andrzeja Munka

 Jake Gyllenhaal

 Filmowe mapowanie Sztokholmu

EKRANY nr 6(28)/2015 Moda na film niemy

Tematem numeru 6(28)/2015 Ekranów jest moda na film niemy.

Spis treści

Użyteczność starego kina

Guy Maddin

New Silent Cinema

Głuche kino

Nowe polskie kino przedwojenne

Homar i Jorgos Lantimos

Alfabet Chantal Akerman

Wywiad z Jia Zhang-ke

Frank Sinatra

Teoria Filmu Stanleya Cavella

Niezrealizowane projekty Michelangelo Antonioniego

Aktorski portret Niny Hoss

Mapowanie kina: Amsterdam

EKRANy 5(27)/2015 Depresja w kinie

 

Depresja w kinie

Spis treści

Depresja w kinie

Cyfrowe demony codzienności

Komizm i paradepresja

Smutek jako forma

Dźwięki zza kadru

Nowe kino meksykańskie

Wywiad z Marcinem Wroną

Afroamerykanki za kamerą

Reżyserki z Japonii

Gadżety kinofila

Antybohaterki w neoserialach

Polska szkoła growa?

Tom Hiddleston

Kostiumy żałobników

Mapowanie kina: Praga

EKRANy 3-4(25-26)/2015 Inwazja blockbusterów

Wysokobudżetowe kino widowiskowe

Spis treści

TEMAT NUMERU – BLOCKBUSTER
W szczękach rekina. Blockbuster, nowe Hollywood i cała reszta (Krzysztof Jajko)
Kino postfabularne i karnawał atrakcji (Barbara Szczekała)
Wybrańcy bogów są młodzi. Young-adult films (Joanna Łuniewicz)
Czas superbohaterów (Michał Lesiak)

ODKRYCIA I ZAPOWIEDZI
„Pan Turner” (Paweł Biliński)
„The Homesman” (Ireneusz Skupień)
„Victoria” (Miłosz Stelmach)
„Dziwny kolor łez twojego ciała” (Piotr Mirski)
„Do ciebie, Philipie” (Konrad Gruca)
„Znikające fale” (Łukasz Grela)
„Dama z Seulu” (Jakub Przybyło)
„Love and Mercy” (Adam Kruk)
„Starry Eyes” (Bolesław Racięski)

FILM NUMERU
Ludzka toaleta i stare koronki. The Duke of Burgundy (Konrad Gruca)
Gra pozorów Petera Stricklanda (Paweł Biliński)

FILM WSPÓŁCZESNY
Widmo krąży nad Hollywood. W poszukiwaniu cyfrowego rozwiązania (Roger Smith)
Tsukamoto: ciężki metal (Piotr Mirski)

WYWIAD
Jesteśmy krajem schizofreników – rozmowa z Aleksiejem Germanem Młodszym

HISTORIA KINA
André Cayatte i wiara w słowo (Alicja Helman)
Ruletka miłości. Pensjonat Mimoza (Rafał Syska)

TEORIA FILMU
Zmysłowa teoria kina. Vivian Sobchack i sensous theory (Marta Stańczyk)

PROJEKT: NOWA KINOFILIA
Kreatywna kinofilia (Małgorzata Radkiewicz)

SERIALE I GRY WIDEO
Cierpienia reżysera seriali (Dawid Rydzek)
Skąd się biorą prawnicy. „Belter Call Saul” (Bolesław Racięski)
Bracie – trzymaj się z daleka. „Bloodline” (Patrycja Włodek)
Stawka większa niż gra (Mateusz Felczak)
Pytania do Elohim. „Talos Principle” (Marcin Petrowicz)
W krainie pokory. „Ori and the Blind Forest” (Izabela Pamuła)

CYKLE
Jenny Holzer: nie chcę tego, czego chcę (Andrzej Pitrus)
Cena barykady. Janusz Morgenstern w drodze do debiutu (Bartosz Filip)
Jessica Chastain. Supernova w stylu starego Hollywood (Patrycja Włodek)
Trykot mocy (Joanna Łuniewicz)

MAPOWANIE KINA
Kinofil w Paryżu (Tadeusz Lubelski)

KSIĄŻKI
Anna G. Piotrowska, „O muzyce i filmie. Wprowadzenie do muzykologii filmowej” (Iwona Sowińska)
Jakub Majmurek, Łukasz Ronduda (red.), „Kino -sztuka. Zwrot kinematograficzny w polskiej sztuce współczesnej” (Rafał Syska)

CZASOPISMA
„Film Comment”, „CinemaScope”

EKRANy 2(24)/2015 Orson Welles

6 maja 2015 roku przypada setna rocznica urodzin Orsona Wellesa, twórcy konsekrowanego przez krytyków filmowych jako reżysera największego dzieła w historii kinematografii, a przynajmniej najważniejszego debiutu wszech czasów. „Zaczynałem na szczycie, by potem już tylko piąć się na dno” – mawiał Orson Welles, może bardziej słynny i legendarny niż wielki i artystycznie spełniony. Okrągła rocznica jest dla nas okazją do powrotu do jego filmów, unikając laurki i wędrując po marginaliach jego twórczości – tak dobrze znanej, że zamienionej już w serię martwych komunałów. Welles to bowiem nie tylko „Obywatel Kane”, ale też bufonada i mitomania, reklamy wina i próżność sybaryty. Ileż było w jego karierze niespełnień, straconych szans i projektów niedokończonych? Tak wiele, że chyba one były celem udręczonego artysty, który nudził się światem i wolał stać się demiurgiem własnego.

Spis treści

ODKRYCIA I ZAPOWIEDZI
„Pod elektrycznymi chmurami” (Miłosz Stelmach)
„Krew” (Andrzej Pitrus)
„Eisenstein w Guanajuato” (Maciej Peplinski)
„Martwe godziny” (Bolesław Racięski)
„Berserk” (Łukasz Grela)
„Zabawmy się w piekle” (Jakub Przybyło)
„Hungry Hearts” (Adam Kruk)
„National Gallery” (Konrad Gruca)
„Słowacja 2.0” (Maciej Gil)
„Ixcanul” (Diana Dąbrowska)
„Hotel miłości” (Jakub Przybyło)
„Erbarme Dich – Historie pasyjne” (Krzysztof Siwoń)
„Salma” (Marta Bałaga)

FILM NUMERU
Co jest, doktorku? „Wada ukryta” (Piotr Mirski)
Ameryka to styl. Paul Thomas Anderson (Barbara Szczekała)

FILM WSPÓŁCZESNY
Taniec z rzeczywistością. Najnowsze kino chilijskie (Magdalena Bartczak)
„Nie robię filmów o ofiarach”– rozmowa z Kim Longinotto (Marta Bałaga)

PROJEKT: NOWA KINOFILIA
Kinofilia – ucieczka od teorii (Marcin Pieńkowski)

HISTORIA KINA
„Variété” (Grażyna Stachówna)
Filmoznawcze debiuty (Alicja Helman)

SERIALE I GRY WIDEO
„Vogue” kontra „dude” (Małgorzata Major)
Żółto to widzę. „Utopia” (Amelia Wichowicz)
Pieśń o Galavancie. „Galavant” (Michał Lesiak)
Wirtualny realizm gier (Marcin Petrowicz)
Urok śmierci na morzu. „Sunless Sea” (Piotr Sterczewski)
Efekt nastolatki. „Life Is Strange” (Mateusz Felczak)

MEDIA
Zawłaszczenie filmu. Kanibalizm w sztuce (Rafał Syska)

CYKLE
Media art – Krzysztof Wodiczko: sztuka pozwala mówić (Andrzej Pitrus)
Niezrealizowane filmy – Sny o potędze. Welles w jądrze ciemności (Piotr Mirski)
Gwiazdy – James McAvoy: Czarujący everyman (Ewa Szponar)

MAPOWANIE KINA
Rzymskie wakacje (Piotr Zwierzchowski)

KSIĄŻKI
Małgorzata Flig, „Mitotwórcza funkcja kina i literatury w kulturze stalinowskiej lat 30. XX wieku” (Joanna Wojnicka)
Monika Talarczyk-Gubała, „Wanda Jakubowska od nowa” (Tadeusz Lubelski)

CZASOPISMA
„Film Comment”, „CinemaScope”

EKRANy 1 (23)/2015 Animowany Świat

TEMAT NUMERU – ANIMOWANY ŚWIAT

Spis treści

TEMAT NUMERU – ANIMOWANY ŚWIAT
Twórczy chaos. Pełnometrażowy film animowany w XXI wieku (Paweł Sitkiewicz)
Film animowany czy sztuka animacji (Marcin Giżycki)
Animacja w czasach cyfryzacji – debata z twórcami animacji (Kamila Kołacz, Tomasz Lasek)
A jak animacja, A jak autentyzm (Maciej Stasiowski)
Niepokorne kreskówki pokolenia MTV (Sebastian Jakub Konefał)
Totalne poruszenie. Współczesna animacja w Polsce (Iwona Hałgas, Mariusz Frukacz)
Wypełnianie białych plam (Paweł Sitkiewicz)

ODKRYCIA
„Coś za mną chodzi” (Piotr Mirski)
„Zazdrość” (Konrad Gruca)
„Magiczna dziewczyna” (Ewa Szponar)
„Timbuktu” (Urszula Wolak)
„Białe noce listonosza Aleksieja Triapicyna” (Piotr Czerkawski)
„Phoenix” (Adam Kruk)
„Biała śmierć” (Magdalena Bartczak)
„Kamienie w kieszeniach” (Barbara Szczekała)
„The Stone Roses: Made of Stone” (Adam Kruk)
„Plemię” (Maciej Gil)
„Pod ochroną” (Tadeusz Lubelski)

FILM NUMERU
Przezwyciężyć samotność. „Dwa dni, jedna noc” (Alicja Helman)
Alfabet braci Dardenne (Lucyna Adamska)

FILM WSPÓŁCZESNY
Dziwnie, dziwniej, najdziwniej. Jonathan Glazer (Piotr Mirski)

WYWIAD
Punk’s not dead – rozmowa z Ryszardem „Tymonem” Tymańskim (Robert Skowroński)

HISTORIA KINA
Wszystkie kaptury Ku-Klux-Klanu. W stulecie „Narodzin narodu” (Rafał Syska)
Stworzeni dla siebie. Fuller – Bresson (Howard Hampton)
„Assunta Spina” (Joanna Wojnicka)

PROJEKT: NOWA KINOFILIA
Nie wychodząc z domu (Marcin Adamczak)

SERIALE I GRY WIDEO
Zawód: showrunner (Dawid Rydzek)
Wiedźma z Maine. „Olive Kitteridge” (Grażyna Stachówna)
Zjedz mnie, jeśli potrafisz. „Atak Tytanów” (Jakub Przybyło)
Machinima. Gra wideo jako plan filmowy (Piotr Sterczewski)
„This War of Mine” (Marcin Petrowicz)
„Dragon Age: Inkwizycja” (Mateusz Felczak)

CYKLE
Media art – Roy Ascott. Sztuka jest teorią (Andrzej Pitrus)
Niezrealizowane filmy – „Przygody Harry’ego Dicksona” Alaina Resnais (Tadeusz Lubelski)
Gwiazdy – Mia Wasikowska. W kinie, czyli w krainie czarów (Ewa Szponar)
Feelmoda – Garderoba, czyli dom lalki (Joanna Łuniewicz)

FESTIWALE
Etiuda&Anima
Watch Docs

MAPOWANIE KINA
Minione podziały. Kinofilski przewodnik po Berlinie (Maciej Peplinski)

KSIĄŻKI
Elżbieta Durys, „Amerykańskie popularne kino policyjne w latach 1970–2000” (Michał Lesiak)

CZASOPISMA
„Film Comment”, „CinemaScope”

EKRANy 6(22)/2014 CCTV - w więzieniu inwigilacji

Wraz z rozbudową sieci CCTV zwiększa się poziom naszego bezpieczeństwa, ale również zakres inwigilacji i podglądania. Skanery na lotniskach zdzierają z nas bieliznę, kamery monitoringu likwidują ostatnie białe plamy niewidzialności, a sterujący ekranami człowiek zastępowany jest przez analizujący dane system. Temat najnowszego numeru „EKRANów” ulokowaliśmy na pograniczu filmoznawstwa i teorii mediów. W cyklu artykułów analizujemy to, co najistotniejsze w tej kwestii: zarówno nowe praktyki odbiorcze widzów, otoczonych przez rozmaite ekrany, wyświetlacze i kamery, jak i rosnącą sposobność autorejestracji. Życzymy pouczającej lektury!

Spis treści

TEMAT NUMERU – CCTV: W WIĘZIENIU INWIGILACJI
Drugie oko cyklopa. CCTV w kinie (Maciej Stasiowski)
Gdy kino ukrywa kamerę (Barbara Szczekała)
Jak stać się niewidzialnym? Sztuka wobec inwigilacji (Ewa Wójtowicz)
Prosto w twarz (Rafał Syska)

ODKRYCIA
„Taniec rzeczywistości” (Piotr Mirski)
„Obłęd” (Rafał Syska)
„Blind” (Konrad Gruca)
„L jak laba“ (Paweł Biliński)
„Węzeł diabła” (Ireneusz Skupień)
„Kanibal” (Marta Stańczyk)
„Złota klatka” (Magdalena Bartczak)
„Jeżeli nadejdzie jutro” (Amelia Wichowicz)
„The Stone Roses: Made of Stone” (Adam Kruk)
„Whiplash” (Michał Lesiak)

FILM NUMERU – „ZŁOTY BÓG”
Z psami na barykady (Tadeusz Lubelski)
Orbáno-kino (Rafał Syska, Michał Lesiak)

WYWIAD
Festiwale mam we krwi – rozmowa z Michałem Oleszczykiem (Marcin Mindykowski)

FESTIWALE
Najdziwniejszy festiwal świata (Roman Husarski)

FILM WSPÓŁCZESNY
Labirynt uczuć Eugène’a Greena (Rafał Syska)
Smutek tropików. Kino Lava Diaza (Magdalena Bartczak)

HISTORIA KINA
„Triumfujący szatan” (Joanna Wojnicka)

MAPOWANIE KINA
Londyn w powiększeniu (Małgorzata Pawłowska)

PROJEKT: NOWA KINOFILIA
Kinofilia, czyli wszystko, na co niebo pozwoli (Nico Baumbach)

SERIALE I GRY WIDEO
Chory ze skalpelem (Bolesław Racięski)
Żadnej klauzuli sumienia – „The Knick” (Barbara Szczekała)
Na miejscach zbrodni – „Zaginięcie Ethana Cartera” (Marcin Petrowicz)
Atomowi strażnicy Teksasu – „Wasteland II” (Mateusz Felczak)

CYKLE
Media art – Ars Electronica 2014 (Andrzej Pitrus)
Media art – Stelarc. Wobec zdezaktualizowanego ciała (Andrzej Pitrus)
Niezrealizowane filmy – „Władca Pierścieni” Johna Boormana (Miłosz Stelmach)
Gwiazdy – Daniel Brühl: etatowy Europejczyk (Ewa Szponar)
Feelmoda – Przełamując Nową Falę (Joanna Łuniewicz)

KSIĄŻKI
Tadeusz Lubelski (red.), „Od Mickiewicza do Masłowskiej. Adaptacje filmowe literatury polskiej” (Iwona Kolasińska –Pasterczyk)
Ira Jaffe, „Slow Movies: Countering the Cinema of Action” (Miłosz Stelmach)

CZASOPISMA
„Film Comment”, „CinemaScope”

EKRANy 3-4 (19-20)/2014 Art-hard core

Podobno aby zrozumieć, czym jest porno, najlepiej zobaczyć je na własne oczy. Dziś jest to możliwe nie tylko za pośrednictwem przemysłu pornograficznego, lecz także w nurtach kina artystycznego. O porno rozbijały się największe kampanie cenzorskie, wojna z pornografią napędzała amerykański feminizm, zakaz rozpowszechniania hard core’u i trzymanie w ryzach obrazów seksu służyły w różnych okresach właściwie wszystkim. Historia porno jest niezwykła, pełna heroin i bohaterów. Opowiada o niej i Jakub Dymek w wędrówce po przeszłości hard core’u, i autorki tekstów historycznych o „Głębokim gardle” oraz Tinto Brassie.

Spis treści

TEMAT NUMERU – ART-HARD CORE
Co widać? Porno story (Jakub Dymek)
„Głębokie gardło”. Hardcore’owa rewolucja? (Patrycja Włodek)
Tinto Brass – Fellini różowego kina (Amelia Wichowicz)
Sex shop kinofilia (Joanna Łuniewicz)
Art-hard core (Rafał Syska)

ODKRYCIA I ZAPOWIEDZI
„Serbski film” (Andrzej Pitrus)
„About Cherry” (Barbara Szczekała)
„Paryż Rohmera” (Gabriel Krawczyk)
„Exhibition” (Konrad Gruca)
„Nowa Warszawa“ (Tadeusz Lubelski)
„Czy Noam Chomsky jest wysoki czy szczęśliwy? (Piotr Mirski)
„Powrót do Homs” (Maciej Peplinski)
„Let the Fire Burn” (Bartosz Kazana)
„Kłamstwa Armstronga” (Paweł Biliński)
„Trzeci brzeg” (Ewa Szponar)
„Szczęśliwy, kto jest inny” (Adam Kruk)
„Wędrowiec” (Amelia Wichowicz)
„Short Peace” (Maciej Stasiowski)

FILM NUMERU
„Boyhood” (Miłosz Stelmach)
Kino radykalnego dojrzewania (Miłosz Stelmach)

KINO WSPÓŁCZESNE
Dzieci ulicy. O filmach Jamesa Graya (Paweł Biliński)
Fandom – historia miłosna (Małgorzata Pawłowska)
(Kocham te) ślady zużycia. Powrót kaset wideo, czyli To żyje! (Maciej Stasiowski)

HISTORIA KINA
Kino ekstazy. Ken Russell (Piotr Mirski)
Emancypantki (Bartosz Kazana)
„Yoshiwara” (Alicja Helman)

WYWIADY
Bela Tarr (Miłosz Stelmach, Maciej Peplinski)
Bahman Ghobadi (Kamila Kołacz, Tomasz Lasek)

DOKUMENT
Historie rodzinne (Gabriela Sitek)

TEORIA FILMU
Strefy erogenne kina (Joanna Chludzińska)

SERIALE I GRY WIDEO
Strach i pożądanie – „Upadek” (Patrycja Włodek)
Zło odbija się w lustrze – „Fargo” (Bartosz Staszczyszyn)
Rodzina jako zbiór wyborów – „The Novelist” (Piotr Sterczewski)

CYKLE
Media-art: Martha Rosler: gender i jak się przed tym nie bronić? (Andrzej Pitrus)
Niezrealizowane filmy: „The Defective Detective” Terry’ego Gilliama (Maciej Stasiowski)
Gwiazdy: Szarlataneria Jamesa Franco (Ewa Szponar)
Feelmoda: Nowe szaty królowej (Joanna Łuniewicz)

KSIĄŻKI
Piotr Zwierzchowski, Dominik Wierski (red.), „Kino, którego nie ma” (Miłosz Stelmach)

CZASOPISMA
„Film Comment”

Ekrany 2(18) / 2014 Stanley Kubrick

Stanley Kubrick

Spis treści

TEMAT NUMERU – STANLEY KUBRICK
Kubrick w Krakowie (Rafał Syska)
Artysta wiecznie żywy – rozmowa z Christiane Kubrick i Janem Harlanem (Artur Piskorz)
Portret artysty z czasów młodości (Artur Piskorz)
Narodziny kina z ducha muzyki (Krzysztof Siwoń)
Odliczanie do zagłady (Michał Lesiak)
Cienka czerwona linia. O szaleństwie u Kubricka (Piotr Mirski)
Żegnaj, laleczko! (Piotr Czerkawski)
Język opresji i opresja języka (Miłosz Stelmach)
Kubrick a sprawa polska (Mateusz Katner)
Pokój 237 jest pusty (Andrzej Pitrus)

ODKRYCIA I ZAPOWIEDZI
„Panie i panowie: ostatnie cięcie” (Miłosz Stelmach)
„Czyż nie są oni święci?” (Piotr Mirski)
„Droga krzyżowa” (Maciej Peplinski)
„Wszystko, co ważne, minęło” (Paweł Świerczek)
„Zabić Oswalda” (Bartosz Kazana)
„’71” (Ludwika Mastalerz)
„Nina” (Maciej Stasiowski)
„Cieniste dni” (Magdalena Bartczak)
„Oh, Boy!” (Piotr Czerkawski)

FILM NUMERU
Świętość w cierpieniu. „Camille Claudel, 1915” (Maciej Bobula)
Twarze Bruno Dumonta (Rafał Syska)

KINO WSPÓŁCZESNE
Wnętrza. Kino utracone i postkino (Chris Petit)
Arabskie noce i dnie (Jan Topolski)

HISTORIA KINA
Przypowieści Tengiza Abuładze (Joanna Wojnicka)
„Mały pokoik od tyłu” (Bartosz Kazana)
„Złodziej z Bagdadu” (Krzysztof Loska)

FELIETONY
Tadeusz Lubelski
Piotr Mirski

TEORIA FILMU
Czasotrwanie. Moda na Gilles’a Deleuze’a (Rafał Syska)

SERIALE I GRY WIDEO
Southern noir – „Detektyw” (Patrycja Włodek)
„Come play with us”, czyli gramy w Kubricka (Mateusz Felczak)

FESTIWALE
Transmediale (Joanna Chludzińska)

CYKLE
Takahiko iimura: odbite obrazy (Andrzej Pitrus)
„Jezus” – projekt Carla Theodora Dreyera (Tadeusz Szczepański)
Juno Temple: zawodowa outsiderka (Ewa Szponar)
Kotka w butach (Joanna Łuniewicz)

KSIĄŻKI
Małgorzata Major, Justyna Bucknall-Hołyńska (red.), „Władcy torrentów. Wokół angażującego modelu telewizji” (Bartosz Staszczyszyn)

CZASOPISMA
„Film Comment”, „Sight & Sound”, „Cinema Scope”

EKRANy 1(17)/2014 Nowe narracje

Tematem pierwszego numeru „EKRANów” w 2014 roku są przemiany we współczesnej narracji filmowej, na czele z dominującym modelem opowiadania w ostatnich 20 latach, czyli „narracją schizofreniczną” – obecną już nie tylko na gruncie filmów awangardowych i artystycznych, lecz również mainstreamowych. W cyklu artykułów poświęconych temu zjawisku – m.in. w rozmowie z teoretykiem filmu i kognitywistą, Jackiem Ostaszewskim oraz w tekście Barbary Szczekały o tzw. mózgotrzepach i puzzle films – przyglądamy się temu zjawisku w szerokim ujęciu. Najważniejsze pytanie, które stawiamy, to: czy narracja niewiarygodna, paranoiczna i schizofreniczna stanowiła najlepszy kod opisu naszej rzeczywistości, a jeśli tak, to czego metaforą jest wieszczona właśnie epoka narracji autystycznej?

Spis treści

Pierwsza dziesiątka 2013

TEMAT NUMERU
Labirynty naszych światów – rozmowa z Jackiem Ostaszewskim (Rafał Syska)
Mózgotrzepy i puzzle, czyli jak współczesne kino gra z widzem (Barbara Szczekała)
Metoda i szaleństwo. O narracjach paranoicznych (Piotr Mirski)
Wyzwolenie kina. Narracja w Slow Cinema (Miłosz Stelmach)
Opowiem ci, co zrobiłeś. Głos w grach wideo (Tomasz Z. Majkowski)

ODKRYCIA I ZAPOWIEDZI
„Ucieczka od jutra” (Piotr Mirski)
„Ostatni sprawiedliwy” (Tadeusz Lubelski)
„Lewiatan” (Ludwika Mastalerz)
„Ostatnia miłość pana Morgana” (Bartosz Kazana)
„Taniec Delhi” (Miłosz Stelmach)
„Locke” (Michał Lesiak)
„Co jest grane, Davis?” (Piotr Czerkawski)
„Nieznajomy nad jeziorem” (Marta Maciejewska)

FILM NUMERU
Czy androidy śnią o elektrycznych walentynkach: „Ona” (Joanna Łuniewicz)
Science non-fiction dnia codziennego (Marcin Petrowicz)

PORTRETY
Niech żyje Meksyk. Kino Amata Escalante (Bolesław Racięski)

KINO WSPÓŁCZESNE
Mozaikowy ekran, czyli cyfrowy split screen (Rafał Syska)

HISTORIA KINA
Nowa Historia Filmu, Nowa Historia Kina, cz. 2 (Michał Pabiś-Orzeszyna)
Cyfrowe archiwa: „Nosferatu” F.W. Murnaua (Krzysztof Loska)
Kino zza zamkniętych drzwi: filmy północnokoreańskie (Filip Nowak)
Trójkąt z eskadrą w tle: „Załoga” A. Litvaka (Maciej Gil)
Lee Marvin w 90. rocznicę urodzin (Brynn White)

FELIETONY
Tadeusz Lubelski
Piotr Mirski

SERIALE I GRY WIDEO
Kto się boi Jessiki Lange?: „American Horror Story” (Amelia Wichowicz)
Interaktywne kino, czyli co pozostawia po sobie 2013 rok (Andrzej Pitrus)
Nie-horror, punk rock i nastoletnia miłość: „Gone Home” (Piotr Sterczewski)

CYKLE
Bill Viola: Zanurzony (Andrzej Pitrus)
Pearl Harbor według Kurosawy (Krzysztof Loska)
Tom Hardy – mężczyzna w ogniu (Patrycja Włodek)
Żurnal z Lothlórien (Joanna Łuniewicz)

KSIĄŻKI
Sebastian Jagielski, „Maskarady męskości. Pragnienie homospołeczne w polskim kinie fabularnym” (Patrycja Włodek)
Piotr Kletowski, „Pier Paolo Pasolini – twórczość filmowa” (Piotr Czerkawski)

CZASOPISMA
„Cahiers du Cinéma”, „Little White Lies”, „Little White Lies”, „Sight & Sound”

EKRANy 2 (12)/2013 Kino (nie)zależne

Marzenie o prawdziwie niezależnym, prywatnie realizowanym kinie właśnie spełnia się na naszych oczach – w dobie coraz tańszych i nowoczesnych technologii, cyfrowych kamer, komputerowych stołów montażowych i internetowych kanałów dystrybucji. Łatwiejszy dostęp do filmowego medium stał się więc dla wielu domorosłych twórców, amatorów i początkujących profesjonalistów kluczem do wspaniałej kariery. Na naszych oczach rośnie tłum reżyserów, przekonanych, że każdy może kręcić filmy i je rozpowszechniać. Mają oni już własne festiwale, publiczność, krytykę, producentów i gwiazdy – stając się jedną z sił kinematografii.

Zatem, czy jesteśmy świadkami wielkiego przełomu w kinie? Czy spełnia się marzenie o niezależnych filmowcach, na drodze których nie wyrastają już instytucjonalne i budżetowe bariery? Próba odpowiedzi na te i inne pytania związane z kinem – nazwanym przez nas nieco przekornie (nie)zależnym – została zawarta w tekstach w ramach tematu numeru, opisujących teraźniejszość i przyszłość nie tylko amatorskiego i offowego kina, ale też prywatnego i „indywidualnego”.

Spis treści

TEMAT NUMERU
Nowe modele produkcji, stara magia przemysłu (Marcin Adamczak)
Debata o niezależności (Anna Bielak)
Archipelagi kina niezależnego w PRL-u (Mikołaj Jazdon)
Każdy… Człowiek z kamerą (Jacek Flig, Piotr Lenar)
Udana rewolucja. O grach niezależnych (Piotr Sterczewski)

ODKRYCIA
„Michael” (Rafał Syska)
„W cudzej skórze” (Łukasz Ziomek)
„Sound City” (Maciej Stasiowski)
„Pokój 237” (Piotr Mirski)
„Poezja” (Miłosz Stelmach)
„Gorzki” (Amelia Wichowicz)
„Mondomanila” (Paweł Świerczek)
„Maladies” (Ewa Szponar)
„Sweeney” (Bartosz Kazana)
„Vic i Flo zobaczyły niedźwiedzia” (Piotr Czerkawski)
„Lekcja harmonii” (Magdalena Bartczak)
„Pozycja dziecka” (Maciej Pepliński)
FILM NUMERU
Marzenie o tożsamości – „Spring Breakers” (Adam Kruk)
Harmony Korine – 6 kręgów piekielnych (Michał Lesiak, Maciej Stasiowski)

KINO WSPÓŁCZESNE
Studia w szkarłacie – Nicolas Winding Refn (Michał Lesiak)
Kobiety, które nienawidzą wszystkich – horror japoński (Jakub Przybyło)
Muzyczne perygrynacje Jonny’ego Greenwooda (Andrzej Gryz)

KONTEKSTY KINA
Pulp Fiction – w hołdzie beletryzacjom filmów (Grady Hendrix)
Spotkania z innym – rozmowa ze Sławomirem Sikorą (Rafał Syska)

HISTORIA KINA
Tati i Étaix. Bez nich nie ma komedii (Józef Gębski)
„Strach i pożądanie” (Artur Piskorz)

FELIETONY
Tadeusz Lubelski
Agata Bielik-Robson

WYWIADY
Patologia wyssana z palca – rozmowa z Przemysławem Wojcieszkiem (Urszula Lipińska)

TEORIA KINA
Nowe New Queer Cinema (Małgorzata Radkiewicz)

SERIALE
Vox populi – „House of Cards” (Patrycja Włodek)
Serialowe kontynuacje w 2013 roku (Patrycja Włodek)

MEDIA
Fatalne zauroczenie. Gry wideo a kino przygodowe (Tomasz Z. Majkowski)

CYKLE
Nam June Paik. Przyszłość jest dzisiaj (Andrzej Pitrus)
Dostojewski na ekranie. Niespełnione marzenie Andrieja Tarkowskiego (Miłosz Stelmach)
Tony Leung Chiu Wai – smutny kochanek kina (Magdalena Bartczak)

FESTIWALE
Orbitowanie na Plutonie – Transmediale 2013 (Joanna Chludzińska)

KSIĄŻKI
Katarzyna Mąka-Malatyńska, „Widok z tej strony. Przedstawienia Holocaustu w polskim kinie” (Grażyna Stachówna)
Dorota Skotarczak, „Historia wizualna” (Przemysław Dudziński)

CZASOPISMA
„Sight & Sound”, „Cahiers du Cinéma”, „Film Comment”, „Film Criticism”

EKRANy 1(11)/2013 Filmowa postapokalipsa

W kinie świat kończył się już setki razy i będzie się kończył jeszcze niejeden raz. Film zakochał się bowiem w apokalipsach, wielbi akty zniszczenia i destrukcji wypełnione widowiskowymi efektami specjalnymi. Najnowszy numer „EKRANów” otwiera cykl tekstów o ekranowych postapokalipsach, w którym Piotr Mirski opisuje filmy z okresu zimnej wojny, dla których głównym punktem odniesienia było zagrożenie nuklearne. Kolejne artykuły cyklu przywołują m.in. obrazy postapokaliptycznych scenerii – świata pokrytego pustynią, lodem lub zatopionego w zgliszczach po III wojnie światowej, oraz monstrów wyrosłych z nuklearnych kataklizmów, na czele ze słynnym Godzillą. Koniec świata jest także źródłem ironicznych komentarzy filmowców, o czym przypomina Piotr Czerkawski, pisząc m.in. o filmach Álexa de la Iglesii i braci Coen.

Spis treści

TEMAT NUMERU
Wszyscy jeźdźcy Apokalipsy (Piotr Mirski)
Mikroapokalipsa (Ludwika Mastalerz)
Krajobraz po deszcze – Scenerie postapokaliptyczne w kinie popularnym (Maciej Stasiowski)
W ostatnim odcinku (Bartosz Staszczyszyn)
Wesołe apokalipsy (Piotr Czerkawski)
Postapokalipsa w sosie bolognese (Dawid Głownia)
Zagłada o 50 stopach wzrostu (Piotr Sarota)
Przeżyć katastrofę – Postapokalipsa w grach wideo (Ewa Drab)

ODKRYCIA
Top Ten 2012
„Żyła sobie baba” (Ludwika Mastalerz)
„Hanezu” (Jagoda Murczyńska)
„Moja mała księżniczka” (Amelia Wichowicz)
„Wielka powódź” (Paulina Haratyk)
„Mebelki” (Urszula Wolak)
„Babeldom” (Maciej Stasiowski)
„Czarny koń” (Michał Lesiak)
„Za wzgórzami” (Piotr Czerkawski)

FILM NUMERU
Dwugłos: „Wróg numer jeden” (Patrycja Włodek, Michał Lesiak)
Oscary 2013

PORTRETY FILMOWCÓW
Opresyjne kino Anga Lee (Bartłomiej Nowak)
Theo Angelopoulos – Nekrolog z ulicy Pireusa (Jerzy Płażewski)
Theo Angelopoulos – Niedokończona trylogia (Rafał Syska)
Zjawisko „Werner Herzog” (Maciej Pepliński)

KONTEKSTY
Wojna światów nieprzedstawionych (Marcin Adamczak)
Literacki Nobel 2012 – Mo Yan i „Czerwone sorgo” (Alicja Helman)

HISTORIA KINA
Cztery dekady „Ojca chrzestnego” (Michał Lesiak)
Norodom Sihanouk – Szaleństwo władzy i kinofilii (Magdalena Bartczak)
„Świat, ciało i szatan” (Patrycja Włodek)

FELIETONY
Tadeusz Lubelski
Agata Bielik-Robson

WYWIADY
Moja piękna pustka – rozmowa z Naomi Kawase (Urszula Lipińska)
Nie lubię przypadków! – rozmowa z Denisem Villeneuve (Piotr Czerkawski)

TEORIA KINA
Metafora snu w teorii filmu (Alicja Helman)

NIEFABULARNE FORMY FILMOWE
Animacja-agitacja – Polski film rysunkowy w okresie socrealizmu (Paweł Sitkiewicz)

MEDIA
Świat 3D plus – rozmowa z Kubą Garścią (Agnieszka Staszczak)

CYKLE
Gdyby baśnie nie miały happy endu? (Grażyna Stachówna)
Zaświaty Felliniego, czyli „Podróż G. Mastorny” (Anita Bielańska)
Keira Knightley – Z przeszłością jej do twarzy (Ewa Szponar)

KSIĄŻKI
Rick Altman, „Gatunki filmowe” (Przemysław Dudziński)
Seweryn Kuśmierczyk, „Księga filmów Andrieja Tarkowskiego” (Łucja Demby)
Andrzej Gwóźdź, „Obok kanonu – tropami kina niemieckiego” (Patrycja Włodek)

CZASOPISMA
„Film Comment”, „Cahiers du Cinéma”