Al-Kadhiego najbardziej interesują punkty przecięcia tożsamości, tych silnie ukształtowanych i tych przybieranych na krótko, nie bez dyskomfortu. Layla jest i bywa niebinarną drag queen z kosmopolitycznego Londynu, osobą migrancką na wiecznym dorobku, cis gejem z Grindra i Palestyńczykiem zdystansowanym od swojego pochodzenia i wiary. Ten ostatni wątek wybrzmiewa najpełniej w relacji Layli z siostrą, traktowaną z rezerwą, a przecież dzielącą podobne wątpliwości i wytrwale szukającą kontaktu z bratem. Z kolei Max, ostrożnie odsłaniający swoją tożsamość przed liberalnymi rodzicami, chyba najbezpieczniej czuje się w korporacyjnej pracy, osłonięty zasadami polityki inkluzywności; w obskurnym klubie Layli pełen dobrych intencji pokrzykuje „happy pride” z tęczową flagą namalowaną na policzku.

Kolejne etapy ich relacji są wyznaczane przez konwencjonalne przystanki queerowego coming-of-age. Zarówno te fabularne – jak rozdzielenie, które nieuchronnie przychodzi po pierwszym zauroczeniu – jak i formalne, akcentujące niezręczne docieranie się czy odnajdywanie siebie poprzez finałowy taniec.

W zgodzie z kluczem filmów o nienormatywnym dorastaniu, rozumianym dosłownie i metaforycznie, twórcy proponują narrację o postaci, która musi nauczyć się widoczności (podobnie jak we Freak Show [2017, T. Styler], Randkach z Amber [2020, D. Freyne] czy Pariasie [2011, D. Rees]). Na ich tle Layla wyróżnia się szczególnym wyczuleniem duetu twórca–aktor na ukłucia żenady. Narastające kłopoty w związku sygnalizuje nieudana próba odtworzenia intymnego momentu, który tym razem zamiast komfortu przynosi zakłopotanie. Nagle bliskość Maxa na parkiecie wydaje się Layli dusząca. Obecność jej nowego chłopaka, z pozoru stereotypowego białego kołnierzyka, kłuje w oczy również stałych bywalców klubu – jego entuzjazm wobec obcej mu, buntowniczej odsłony queeru sprawia wrażenie infantylnego, oderwanego od rzeczywistości, jeśli nie wprost obraźliwego. Bilal Hasna, brytyjski aktor i dramaturg palestyńsko-pendżabskiego pochodzenia, który dał się poznać jako twórca sztuki For a Palestinian, nadaje Layli nietypowego, dysocjacyjnego rysu. Błądzące oczy i ważenie gestów sugerują kruchość, ale już ostrożnie zaczepny flirt przesuwa ją w stronę kogoś, kogo możemy znać – może wiecznie randkującego kumpla, może uroczego one-night standa z Tindera.

Nie sposób też pominąć haptycznego aspektu filmu – z pozoru oczywistego kierunku dla opowieści o dragu, rozgrywających się w przebieralniach i klubach – który Al-Kadhi kieruje daleko za dekoracyjne tło. Przypominając sobie sceny na zapleczu – w przytulnym, punkowym gnieździe, w którym odbywa się queerowanie Ludzkiej stonogi – odruchowo myślę o anielskich włosach, paprochach na dywanie i stercie puszystych poduszek. Klarowną przeciwwagą dla tego bezpiecznego bałaganu jest minimalistyczne mieszkanie Maxa, z kuchnią, która mogłaby być restauracją fine dining. Nic dziwnego, że wnętrze to przytłacza Laylę, zwłaszcza że na tę wizytę „przebiera się” w pożyczoną beżową koszulę i deadname. Rzecz w tym, że to zmyłka. Przedmioty, owszem, częściowo mówią o aspiracjach postaci, ale kwestia ich przynależności do zajmowanych przez nie przestrzeni jest co rusz rozbrajana. Pełen entuzjazmu Max nie jest przecież typowym „bananem” szukającym transgresji na godziny, a z twarzy Layli nawet w klubie nie schodzi wyraz zamyślenia i nerwowej kalkulacji. Oboje potrafią być dla siebie tyleż czuli, co przykrzy; nie raz stają w swojej obronie, ale i nie raz się siebie wstydzą.

W wielu filmach koncentrujących się na queerowej tożsamości, choćby we wspomnianym wcześniej Freak Show, pojedynczy moment triumfu – zrobienie show na licealnym balu, wyrwanie się z homofobicznego miasteczka czy domu rodzinnego – optymistycznie urasta do rangi zwycięstwa. Layli przypada droga nielinearna, naznaczona ambiwalencją. Obiektem zainteresowań Al-Kadhiego jest wprost wypowiedziana fascynacja przestrzenią pomiędzy, toteż rozterki postaci – i idące za nimi zmiany, ale i chęć pozostania w tym samym miejscu – nie są traktowane jak defekt do naprawy. Płynna tożsamość ma wszak swoje zalety i przywileje. Choć może być mechanizmem przetrwania, a w przypadku Layli częściowo jest, umożliwia jednak przemykanie przez nowe sytuacje z zachowaniem bezpieczeństwa. Pozwala doświadczać życia we własnym tempie, po latach zamrożenia.

Layla

Wielka Brytania 2024, 100’

reż. i scen. Amrou Al-Kadhi, zdj. Craig Dean Devine, muz. CJ Mirra, prod. Film4British, Film Institute (BFI), Significant Productions, wyst. Bilal Hasna, Louis Greatorex, Safiyya Ingar, Sarah Agha