Rozmawiając z Jakubem Piątkiem. Zwycięskie wywiady przeprowadzone w ramach Olimpiady Wiedzy o Filmie i Komunikacji Społecznej
Przedstawiamy dwa najlepsze wywiady przeprowadzone przez finalistów 10. Olimpiady Wiedzy o Filmie i Komunikacji Społecznej. Właśnie trwa rekrutacja do 11. edycji Olimpiady!I miejsce
Wywiad przeprowadził: Mikołaj Brzecki
Jak Jakub Piątek został powitany przez Roberta Redforda w rodzinie festiwalu Sundance.
Jeden z najbardziej utalentowanych Polskich reżyserów młodego pokolenia – Jakub Piątek opowiada o swoich doświadczeniach związanych z prestiżowym festiwalem filmowym Sundance, założonym przez legendę amerykańskiego kina – Roberta Redforda, gdzie międzynarodową premierę miały dwa filmy Polaka.
Do tej pory nakręcił Pan dwa pełnometrażowe filmy. Oba miały swoją premierę na festiwalu w Sundance. Co jest w nim tak wyjątkowego?
Kiedy po raz pierwszy twój film dostaje się na Sundance, przychodzi do ciebie mail od Roberta Redforda: „Welcome to the Sundance family” (pl. Witaj w rodzinie Sundance). Rzeczywiście festiwal zabiega o to, żeby taką rodzinę stworzyć poprzez budowanie relacji między filmowcami. Przyznam się, że był to jedyny festiwal, na który wysłałem swój pierwszy film – Prime Time (2021) – i tak się szczęśliwie złożyło, że faktycznie on się tam dostał. Natomiast w przypadku Pianoforte (2023) było tak, że co jakiś czas programerzy z Sundance dzwonili i pytali się, nad czym pracuję. Kiedy powiedziałem im o moim nowym projekcie, od razu byli zainteresowani. Poza tym, muszę powiedzieć, że bardzo lubię ten festiwal jako widz, a laur Sundance pojawiający się na plakatach jest dla mnie zawsze znakiem jakości. W końcu to stamtąd pochodzi wiele filmów, do których kocham wracać, jak na przykład Seks, kłamstwa i kasety wideo (1989, S. Soderbergh), Clerks – Sprzedawcy (1994, K. Smith) lub Mała Miss (2006, V. Faris, J. Dayton).
Mówi Pan, że Prime Time został przez Pana wysłany na festiwal, natomiast przeczytałem, że najpierw zdobył on zainteresowanie na pokazie próbnym na Polish Days na MFF Nowe Horyzonty. Jak to się w końcu stało?
Tak, to tam filmem zainteresowała się programerka festiwalu Sundance, czyli osoba, która wybiera filmy do programu. My byliśmy wtedy jeszcze w trakcie zdjęć i zmontowaliśmy z pierwszych dwóch dni zdjęciowych jakąś formę trailera, która była pokazywana na Polish Days. To się działo online, więc ja siedziałem wtedy na planie, a mój producent siedział obok mnie i przeprowadzał wszystkie rozmowy. Nagle do jednej z takich rozmów dołączyła dyrektorka Sundance i powiedziała, że chcieliby być pierwszym festiwalem, który ten film zobaczy. Dlatego właściwie we Wrześniu zaczął się wielki wyścig z czasem, żeby zdążyć pokazać im film do listopada lub grudnia i to się jakoś udało. Zobaczyli wtedy zupełnie roboczą wersję bez dźwięku, bez koloru, z nie ostateczną wersją montażu, ale mimo to przyjęli film.
Z powodu pandemii był to wyjątkowy czas, Polish Days odbywały się online, ale Sundance również. Czy wiedział Pan o tej formule festiwalu od początku, czy było to pewne zaskoczenie?
Nie byliśmy pewni, w tamtym czasie wszyscy raczej liczyli, że pandemia wkrótce się skończy. Do końca liczyliśmy na to, że będziemy mogli tam pojechać, ostatecznie jednak nie mogliśmy. Mimo to festiwal bardzo starał się być „normalny” i miał strukturę klasycznego festiwalu, gdzie każdy film zaczyna się o określonej godzinie. Przez to i przez przesunięcie czasu w stosunku do USA w trakcie pokazu była u nas często ciemna noc. Zainwestowałem w bardzo dobry telewizor i sofę, żeby o tych godzinach pozostałe filmy komfortowo oglądać. Dostaliśmy nawet gogle wirtualnej rzeczywistości od festiwalu, aby uczestniczyć w cyfrowych bankietach po pokazach, co nie do końca się udało i było raczej śmieszne. Przez to bardzo się cieszyłem, kiedy mogliśmy już do tej krainy śniegu pojechać przy okazji kolejnego filmu.
No właśnie, czy ten drugi raz spełnił oczekiwania?
Tak, było super! Nie będę też ukrywał, że jest to festiwal, który otwiera bardzo dużo drzwi. Myślę, że to, że potem Pianoforte miało tak szeroką dystrybucje i było wyświetlane w kinach w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Japonii, Chinach i tak dalej, było spowodowane właśnie marką festiwalu.
Jako filmowiec bywa Pan na wielu festiwalach – czy Sundance zarówno dla twórcy, jak i widza wyróżnia się na tle innych festiwali?
Przede wszystkim ten festiwal otwiera bardzo dużo drzwi. Poznałem tam bardzo wiele osób, które są bardzo inspirujące i z którymi wciąż utrzymuję kontakt, ale są też inne festiwale, które są dla mnie ważne, na przykład wrocławskie Nowe Horyzonty, które są dla mnie festiwalem odkryć filmowych. Uważam, że za mało mówimy o roli selekcjonera festiwalu, kogoś, kto układa program. Mam wrażenie, że przez to, że żyjemy w dość „horyzontalnych” czasach, potrzebujemy osób takich jak krytycy filmowi i programerzy, którzy powiedzą nam na co warto zwrócić uwagę – jest to teraz bardzo potrzebne z uwagi na to, że filmów jest tak dużo.
Jako twórca i osoba z branży zna Pan wielkie festiwale od zaplecza. Czy czuje Pan, że jest jakiś inny festiwal, który otworzyłby Panu drzwi do nowej ścieżki kariery?
Mówi się o takiej piątce największych festiwali – Cannes, Wenecja, Berlin, a potem można dyskutować, czy to jest Sundance, Toronto, Locarno czy Karlowe Wary. One mają swój chronologiczny porządek. Jak wspomniałem na początku, ja aplikowałem tylko do tego pierwszego – czyli Sundance, i akurat się do niego dostałem. Ale zabierając się za film nie można myśleć o tym, gdzie się go pokaże, bo to tak nie działa i nie powinno tak działać, bo to może prowadzić jedynie do frustracji. Trzeba robić swoje, świat i tak to potem zweryfikuje. Ja mam takie szczęście, że dostałem kilka razy potwierdzenie, że ta droga, którą idę, jest dobra. Przede wszystkim chcę opowiedzieć historię, zrobić film, a dopiero jak go kończę, to zaczynam się zastanawiać, co z nim dalej zrobić. Oczywiście bardzo chcę się skomunikować, po to robię filmy i dążę do tego, aby trafiać do widzów, ale sposób, w jaki to robię, jest już dla mnie drugorzędną sprawą.
II miejsce
Wywiad przeprowadził: Szymon Karbowy
Uczłowieczyć magiczne istoty – wywiad z Jakubem Piątkiem, reżyserem filmu Pianoforte
Rozmowa z Jakubem Piątkiem o procesie twórczym nad filmem dokumentalnym nagrodzonym międzynarodową statuetką Emmy, opowiadającym historie sześciu uczestników Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina.
Pianoforte, chociaż obraca się wokół rywalizacji na najwyższym szczeblu, zdaje się powracać nieustannie do człowieka – czysto ludzkiego oblicza artysty za masywnym fortepianem Steinwaya. Czy to było głównym celem filmu?
Tak, humanistyczne podejście do opowiadanych historii, umiejscowienie człowieka w centrum jest czymś, co chciałbym praktykować. Jeden z bohaterów filmu, Alexander Gadjiev, powiedział nam, że ludzie patrzą na pianistów jak na magiczne istoty, które skaczą z kontynentu na kontynent i żyją samym dźwiękiem. Nie chcieliśmy opowiadać o tych stworzeniach, a o młodych ludziach, którzy weryfikują swoje umiejętności. O konkursie chopinowskim dużo się pisze, mówi, fotografuje się i rejestruje go od wielu lat. My próbowaliśmy człowieka wyłowić na pierwszy plan.
W jaki sposób pokazywano konkurs chopinowski w przeszłości? Czym punkt widzenia z ubiegłych lat różni się od tego w Pianoforte?
Trafiliśmy z montażystką do archiwum Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego i obejrzeliśmy wszystkie materiały zgromadzone z poprzednich edycji konkursu. Zauważyliśmy jeden wspólny mianownik – kamera pojawia się na samym początku konkursu, głos lektora rodem z kroniki filmowej dokonuje wprowadzenia, po czym przez długi czas nie dzieje się nic, a kamera tylko czeka na moment ogłoszenia zwycięzcy. Zazwyczaj fotografowano z daleka, przy użyciu długich obiektywów, co przypominało robienie zdjęć dzikim ptakom na safari. My postanowiliśmy założyć standardową soczewkę i podejść blisko człowieka, co oznaczało konieczność wcześniejszego zapoznania się z nim. Inspirował mnie przy tym ostatni dłuższy film o konkursie Pierwszy. Szósty (1971, M. Walter), szczególnie scena rozmowy telefonicznej, gdzie młodziutki uczestnik – Janusz Olejniczak – rozmawia ze swoją nauczycielką, która nie mogła z nim przyjechać do Warszawy.
Jak udało się Panu stworzyć warunki pozwalające bohaterom na przeżywanie tak trudnych emocji przed kamerą?
Przed konkursem odwiedziliśmy wszystkich bohaterów. Spędziliśmy razem dużo czasu, jedliśmy wspólne obiady, poznałem ich bliskich. W momencie przyjazdu do Warszawy byliśmy już zaprzyjaźnieni, a do momentu intymnego dużo łatwiej jest dopuścić przyjaciela, nawet jeśli towarzyszy temu kamera i mikrofon. Zawsze też przed pierwszym publicznym pokazem filmu oglądam go z bohaterami – dyskutujemy, czasem negocjujemy, wsłuchuję się w ich obawy – próbuję zapewnić im poczucie bezpieczeństwa. Zauważyłem jednak, że wszystkie te osoby łączyła świadoma chęć podzielenia się rewersem występów, ujawnienia tego, co działo się za kulisami.
W jaki sposób wybrał Pan tę szóstkę bohaterów?
Konkurs chopinowski poprzedzony jest etapem eliminacji. Poprosiliśmy wszystkich mających wziąć w nich udział o nagranie krótkiego filmu o sobie. Następnie przeprowadziłem zdalnie godzinne rozmowy z uczestnikami, którzy szczególnie mnie zaciekawili. W ten sposób poznałem 40-50 osób. W Warszawie mieliśmy okazję spędzić wspólnie dzień, mogliśmy ich poznać i sprawdzić, jak reagują na kamerę. Te wybory były bardzo intuicyjne. Pamiętam moment, w którym Jewa Gieworgian – jedna z naszych bohaterek – zdenerwowała się na mamę, która rozczesywała jej włosy przed występem, po czym wzięła szczotkę, stanęła przed lustrem na półpiętrze i sama się rozczesała. Pomyślałem – to jest 17-latka, która się zbuntuje. To mnie zaciekawiło.
Motyw rozczesywania włosów pojawia się w filmie – czy to zostało zarejestrowane już na tak wczesnym etapie?
Tak, tak.
Jak wyznacza Pan granice między tym co warto nakręcić, a co lepiej pozostawić w sferze prywatnej?
Czasem wyłączam kamerę, ale raczej staram się pozostawić taką decyzję na etap montażu. Zazwyczaj podejmuję ją, gdy sytuacja zupełnie mnie nie zajmuje, ale najpierw próbuję ją przekierować lub zagęścić nieco rzeczywistość, żeby coś ciekawego się wydarzyło.
Kończąc, czy ciekawsza jest dla Pana realizacja filmów fabularnych czy dokumentów? Czym różni się proces twórczy w obydwu przypadkach?
Tych różnic nie jest tak wiele. Jako widz wcale nie dzielę filmów na te dwie kategorie. Chcę tylko, żeby ktoś opowiedział mi wartościową historię. To, jakiej formy użyję, pozostaje osobną sprawą – narzędziem, na które się decydujemy. Jedyna różnica? Gdy ktoś płacze w dokumencie, da się zarejestrować to tylko raz. Aktora można poprosić o dubla.
Komentuj




