Najnowszy numer
Ekrany 2(48)/2019 Empatia

Empatią nazywa się często umiejętność współodczuwania z innymi – czy nie jest ona zatem jednym z podstawowych impulsów, dla których chodzimy do kina i zanurzamy się w różnych światach wirtualnych? Niekoniecznie chcemy zidentyfikować się z bohaterem, ale pragniemy poczuć to, co on: strach, smutek, wzruszenie, radość, miłość, mimo że nasze własne uwarunkowania stawiają przed nami przeszkody. Filmy zachęcają nas do przyjęcia cudzej perspektywy, a przez to nierzadko mają wymiar terapeutycznej psychodramy, rozszerzają nasze horyzonty poznawcze i emocjonalne, otwierają nas na innych oraz wzbogacają naszą wrażliwość. I jest to prawda – albo jedna z prawd. I jedna z perspektyw. W filmie zachęca się nas zwykle do współodczuwania z konkretnym bohaterem, po którego stronie odkrywamy rację moralną. Tym sposobem wykluczamy część perspektyw, zachęcani do tego konkretnymi chwytami narracyjnymi. Filmowe opowiadanie często manipuluje naszym zaangażowaniem lub czyni z emocji swoisty product placement – „kupujemy” łzy czy strach, a nawet poczucie osamotnienia.

W tym numerze „Ekranów” przyglądamy się właśnie technikom empatii – jej emanacjom, strategiom, ale i nadużyciom. Nie wierzymy w niewinność takiego spojrzenia, choć dostrzegamy jego potrzebę we współczesnej kulturze, która odrzuca obiektywność i jest zmęczona ironią. Analizy tekstualne są wypierane przez ujęcia, w których dystans zastępuje zgoda na doświadczenie, emocjonalne zrozumienie, wrażliwość i wzruszenie. Nacisk położony zostaje na umiejętność przyjęcia innej optyki i pochylenia się nad cudzymi emocjami, czyli nie tylko na intelektualne rozpoznanie czyjegoś położenia, lecz także na jego przyswojenie i ucieleśnienie. Wrażliwość, współczucie, emocjonalność i afektywność to nowe praktyki (i polityki) komunikacji, zmieniające sposób spojrzenia na odbiorcę, projektowania jego postawy, ale i konieczność wzięcia pewnej odpowiedzialności. Nie chcąc mylić ich z pełnym samozadowolenia współczuciem, staramy się odpowiedzieć na pytanie, jak działa maszyna empatii.

Spis treści

W numerze

 

Empatia

6 Jak działa maszyna empatii? | Barbara Szczekała

12 Drżące dusze | Joanna Łuniewicz

18 Bestiariusz. Historie przemocy | Marta Stańczyk

24 Nowa szczerość. Propozycje | Klara Cykorz

29 Wyrazy współczucia. Komunikowanie emocji w grach wideo | Magdalena Cielecka

 

ODKRYCIA

36 Kronika znikającego miasta | Maciej Peplinski

37 Teatr wojny | Adam Kruk

38 Mid90s | Patrycja Mucha

39 Bóg istnieje, jej imię to Petrunija | Miłosz Stelmach

40 Zatrzyj ślady | Joanna Łuniewicz

41 Ucieczka z Dannemory | Kamil Kalbarczyk

42 Za późno, by umrzeć młodo | Bolesław Racięski

 

NOWE KINO

46 Gwiazdy: (Nie)pozorna nastolatka. Saoirse Ronan | Paweł Biliński

52 Sami swoi. Polski rynek gwiazd | Kamil Kalbarczyk

60 Hirokazu Koreeda. Fabrykowanie empatii | Sebastian Smoliński

 

KONTRPLAN

67 Kartka z kalendarza

68 Ujęcie / Przeciwujęcie: Spadkobiercy

72 Felietony

 

HISTORIA/TEORIA

76 Jak przeżyć swoje artystyczne życie. Twórczość filmowa Jana Švankmajera | Marta Maciejewska

82 Odkryte w archiwach – 1929: Szyny | Joanna Wojnicka

84 Segundo de Chomón. Hiszpański pionier, międzynarodowy wynalazca | Dominika Zielińska

90 Czy i jak adaptować prozę Tomasza Manna? | Alicja Helman

 

NAPISY KOŃCOWE

98 Drugi plan: Kino szuka miejsca. Location management | Natalia Stysło

107 Recenzje książek

110 Plakiat: To my | Maks Bereski

111 Loża boczna

116 Krzyżówka